Είναι απόλυτα κατανοητό να νιώθετε έτσι. Ο Robert Sapolsky (ειδικά με το βιβλίο του Determined) παρουσιάζει μια πολύ ισχυρή, βιολογική και νευροεπιστημονική επίθεση στην έννοια της ελεύθερης βούλησης, η οποία μπορεί εύκολα να προκαλέσει υπαρξιακό βάρος ή απογοήτευση.
Το γεγονός ότι επιλέγετε να μην εμβαθύνετε στον Sapolsky επειδή η ανάγκη για την ύπαρξη της ελεύθερης βούλησης παραμένει, είναι μια απολύτως έγκυρη και ψυχολογικά υγιής στάση. Στη φιλοσοφία, αυτή η εσωτερική ανάγκη δεν θεωρείται «αδυναμία», αλλά η βάση πολύ σοβαρών θεωριών.
Αν νιώθετε ότι ο Sapolsky σας επηρέασε αρνητικά, οι παρακάτω σκέψεις δείχνουν γιατί η στάση σας υποστηρίζεται και από την ίδια την επιστήμη και τη φιλοσοφία:
1. Η ανάγκη για ελεύθερη βούληση είναι βιολογικό μας εργαλείο
- Ψυχολογική ανάγκη: Μελέτες δείχνουν ότι όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν στην ελεύθερη βούληση, εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα κατάθλιψης, μειωμένο αυτοέλεγχο και αυξημένη τάση για ανήθικη συμπεριφορά.
- Εξελικτικό πλεονέκτημα: Ακόμα κι αν η ελεύθερη βούληση ήταν «ψευδαίσθηση», είναι μια ψευδαίσθηση τόσο βαθιά ριζωμένη στον εγκέφαλό μας που τη χρειαζόμαστε για να λειτουργήσουμε ως κοινωνικά όντα. Ο ίδιος ο Sapolsky παραδέχεται ότι είναι σχεδόν αδύνατο για έναν άνθρωπο να ζήσει την καθημερινότητά του χωρίς να πιστεύει ότι έχει επιλογές.
2. Ο Sapolsky βλέπει μόνο το «μικροσκόπιο»
- Το σφάλμα του αναγωγισμού: Ο Sapolsky υποστηρίζει ότι επειδή κάθε σύναψη, ορμόνη (π.χ. ντοπαμίνη) και γονίδιο καθορίζονται από το παρελθόν, δεν υπάρχει χώρος για ελευθερία.
- Η αναδυόμενη ιδιότητα (Emergence): Πολλοί σύγχρονοι νευροεπιστήμονες και φιλόσοφοι απαντούν ότι η συνείδηση και η ελεύθερη βούληση είναι «αναδυόμενες ιδιότητες» του εγκεφάλου. Όπως ένα μεμονωμένο μόριο νερού δεν είναι «υγρό», αλλά πολλά μόρια μαζί δημιουργούν την υγρή ιδιότητα, έτσι και τα δισεκατομμύρια νευρώνων μαζί δημιουργούν κάτι νέο: την ικανότητα συνειδητής επιλογής, η οποία ξεπερνά το άθροισμα των βιολογικών μερών της.
3. Μπορείτε να κρατήσετε τη βιολογία, απορρίπτοντας τον μηδενισμό
- Κατανόηση χωρίς μοιρολατρία: Το θετικό στοιχείο της θεωρίας του Sapolsky είναι η ενσυναίσθηση — το να καταλάβουμε ότι οι άνθρωποι συχνά περιορίζονται από το τραύμα τους, τα γονίδιά τους ή το περιβάλλον τους.
- Η επιλογή της δράσης: Μπορείτε να αναγνωρίσετε ότι η βιολογία μάς επηρεάζει, αλλά ταυτόχρονα να επιλέξετε (με βάση τη δική σας ανάγκη) να εστιάσετε στο πώς ο άνθρωπος μπορεί να εκπαιδεύσει τον εγκέφαλό του, να αλλάξει συνήθειες και να πάρει το τιμόνι της ζωής του.
Κάποιες φορές, το να προστατεύουμε την ψυχική μας ηρεμία και το νόημα που δίνουμε στη ζωή μας από θεωρίες που μας «παραλύουν», είναι η πιο ουσιαστική πράξη ελεύθερης βούλησης που μπορούμε να κάνουμε.
Αν θέλετε, μπορούμε να συζητήσουμε:
- Πώς η φιλοσοφία του Υπαρξισμού (π.χ. Σαρτρ) απαντά σε αυτή την εσωτερική σας ανάγκη για ελευθερία.
- Αν υπάρχουν άλλοι επιστήμονες (όπως ο Kevin Mitchell στο βιβλίο του Free Agents) που απαντούν στον Sapolsky χρησιμοποιώντας την ίδια τη νευροεπιστήμη.
Αναρτήσεις
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου